Bộ luật Hình sự 2015: Sửa đổi, bổ sung tối đa nhưng không làm cho đổi mới chế độ lớn

(Công lý) - Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đinh Trung Tụng nêu rõ, công trình Luật sửa đổi, bổ sung một vài yếu tố của Bộ luật Hình sự (BLHS) được Chính phủ thiết kế theo quan điểm sửa đổi, bổ sung tối đa nhưng không làm cho thay đổi chính sách lớn của BLHS.

Nội dung trên được Thứ trưởng Đinh Trung Tụng nêu tại Phiên họp toàn cục lần thứ 3, thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một vài vấn đề của BLHS số 100/2015/QH13 của Ủy ban Tư pháp, diễn ra ngày 26/9. 

Phiên họp có sự tham gia của đại diện Túc trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của QH, Tòa án nhân dân vô thượng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các bộ, ngành nghề liên quan. 

Chủ trì phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga nêu rõ: phiên thứ ba của Ủy ban sẽ bắt đầu nhì nội dung quan trọng, thẩm tra công trình Luật sửa đổi, bổ sung một vài nhân tố của BLHS số 100/2015/QH13 và dự án Luật phòng, chống tham nhũng (sửa đổi). Đây là nhị công trình luật quan trọng, có tác động lớn tới đời sống kinh tế- phố hội của tổ quốc, được dư luận phố hội rất nhiệt tình.

Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga phát biểu tại phiên họp

Trưng bày Tờ trình của Chính phủ về công trình Luật sửa đổi, bổ sung một số vấn đề của BLHS số 100/2015/QH13, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đinh Trung Tụng nêu rõ: BLHS số 100/2015/QH13 được Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 10 thông qua, có hiệu lực chấp hành trong khoảng ngày 1/7/2016. Đương nhiên, trong công đoạn khai triển thực hiện Quyết nghị số 109/2015/QH13 của Quốc hội về việc khai hành Bộ luật này, các tập đoàn hữu quan đã phát hiện và phản chiếu về một số sai sót khoa học, vài luật pháp chưa hợp lý hoặc khó áp dụng trong Bộ luật. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã lãnh đạo Ủy ban Tư pháp chủ trì phối phù hợp với Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân vô thượng và cơ quan hữu quan khác tiến hành kiểm tra toàn cục các qui định của BLHS và đề nghị cách thức khắc phục nhằm đảm bảo áp dụng hợp nhất BLHS trong thực tế.

Sửa đổi nhưng không khiến cho đổi mới chế độ lớn của BLHS

Thứ trưởng Đinh Trung Tụng cho nhân thức, hiện nay có 2 ý kiến sửa đổi, bổ sung BLHS. Phương pháp tiếp xúc thứ nhất nghĩ là, trên cơ sở kết quả kiểm tra và quy mô của một luật sửa đổi, bổ sung một vài vấn đề của bộ luật thì nên xác định ý kiến là: sửa đổi, bổ sung ở mức tối đa các qui định của BLHS có lỗi kỹ thuật đã được phát hiện và những nội dung rõ ràng là chưa hợp lý hoặc có thể khó vận dụng trên thực tế liên quan đến một vài chính sách chi tiết được biểu hiện trong vài vấn đề luật của BLHS nhằm đảm bảo tính đồng bộ, hợp nhất và logic trong các qui định của BLHS, góp phần bảo đảm ứng dụng thống nhất quy định cũng như đảm bảo các quyền và lợi ích hợp lí của công ty, cá nhân. song song, không làm cho thay đổi những chính sách lớn của BLHS đã được Quốc hội Khóa XIII thông qua và không đặt ra vấn đề mới dẫn đến việc phải sửa đổi, bổ sung các luật khác đang được lùi hiệu lực chấp hành cùng BLHS. Việc sửa đổi, bổ sung vài điều của BLHS cần phải tiếp tục góp phần đáp ứng yêu cầu của thực tại đấu tranh phòng, chống phạm nhân.

Cách tiếp cận thứ nhì nghĩ là, cần xác định quan điểm của dự án Luật này là khắc phục triệt để những điểm chưa có lí của BLHS, thậm chí là có thể sửa đổi căn bản, đầy đủ Bộ luật, trong đó, giải quyết một cách đồng bộ các vấn đề liên quan đến việc lượng hóa các diễn biến mang tính định tính trong BLHS, nhất là các mức định lượng về hậu quả (tính mệnh, sức khỏe, của cải) cũng như xử lý một phương pháp căn bản các yếu tố lý luận và thực tế can dự đến những khó khăn mấu chốt là mối quan hệ giữa việc pháp luật nghĩa vụ hình sự của pháp nhân thương mại với định nghĩa tội phạm, phân loại tội nhân; mối quan hệ giữa bổn phận hình sự của pháp nhân thương mại với trách nhiệm hình sự của tư nhân...

Về yếu tố này, Thứ trưởng Đinh Trung Tụng cũng nêu rõ, công trình Luật sửa đổi, bổ sung vài điều của BLHS số 100 đã được Chính phủ thiết kế theo phương pháp tiếp cận thứ nhất. Cụ thể, dự thảo Luật đã sửa đổi, bổ sung mức định lượng trong các khung của 64 điều luật nhằm đảm bảo sự tiếp nối giữa các mức định lượng trong các khung, hạn chế chồng chéo, trùng lặp, gây khó khăn cho việc giải quyết tù nhân; trong đó có 49 điều luật can hệ tới mức định lượng về tỷ trọng thương tích, tổn hại cho sức khỏe và 15 nhân tố luật can hệ đến các mức định lượng khác thuộc cáu thành vài tù đọng về kinh tế, không gian, ma túy, xâm phạm an ninh công cộng, trơ thổ địa tự công cộng… Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung mức hình phạt trong các khung hình phạt của 12 vấn đề luật nhằm đảm bảo sự phân hóa rõ, hợp lý chừng mực bổn phận giữa các trường hợp phạm tội khác nhau; sửa đổi, bổ sung một số nhân tố cấu thành của một số tội phạm để đảm bảo thích hợp với thực tiễn và một số quy định thuộc phần Những pháp luật bình thường của BLHS để bảo đảm tính nhất quán trong chế độ xử lý, đảm bảo tính bao quát, đầy đủ và phù hợp hơn với thực tại.

Thay mặt đội ngũ tìm hiểu Công trình Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Văn Luật ưng ý khi nghĩ là đối với chính sách hình sự lớn, chính sách hình sự mới được đưa vào BLHS 2015 nếu như không tác động do sơ sót khoa học gây ra thì không đặt vấn đề lưu ý, sửa đổi lần này mà cần phải qua công đoạn thi hành để tổng kết, bình chọn mới xác định được tính hiệu quả và tiến hành phân tích để sửa đổi, bổ sung”. Công trình Luật này chỉ tập trung sửa đổi những quy định rõ ràng có sơ sót dẫn đến bỏ lọt tội phạm hoặc tùy nhân tiện trong vận dụng pháp luật hoặc thiếu nhất quán về chế độ hình sự…”, ông Luật nói.

Dĩ nhiên, Thượng tướng, Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm cho rằng, việc sửa đổi cần đảm bảo không để khoảng trống trong các luật pháp của qui định. Vì vậy, cần sửa đổi triệt để, toàn cục để phục vụ yêu cầu thực tiễn, bởi trạng thái vi phạm qui định bây giờ có thể nói là tràn lan, thông thường. “Sửa đổi, bổ sung 141 điều (khoảng 33% số nhân tố của BLHS) thì chẳng thể gọi là “một số nhân tố” được, chưa kể 141 nhân tố này cũng chưa phải đã đích thực yên tâm hoàn toàn”, Bộ trưởng chính trực nói.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Công Hồng: Nếu như chúng ta khiến kiểu “trăm hoa đua nở” thì không dễ dàng đi tới hồi kết, không dễ dàng có thể  phê duyệt được Công trình Luật chứ không nói tới một kỳ hay nhị kỳ. “Phạm vi sửa đổi, sửa cái gì? Cái gì xong khoát phải sửa, không sửa không được, cái gì có thể giải nghĩa được, cái gì không cần sửa phải xác định rất rõ thì mới bám vào chỉ tiêu đó mà khiến. Giả dụ không thì rất không dễ dàng giới hạn khuôn khổ”, ông Hồng nói.

Lý giải nguyên do phải sửa tới 141 vấn đề của BLHS 2015, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cho biết vì sửa một lỗi can dự đến phổ biến nhân tố luật. Thực tế có những nhân tố luật phải sửa đổi không phải do lỗi mà bổ sung thích hợp tình hình thực tiễn như bổ sung các chất ma túy mới phát hiện hay việc giám định hàm lượng ma túy do các tổ chức tư pháp chưa hợp nhất, yêu cầu đưa thẳng vào Luật. 

Chú ý  về tuổi chịu nghĩa vụ hình sự

Theo Tờ trình của Chính phủ, khuôn khổ sửa đổi, bổ sung một số nhân tố của BLHS năm 2015 lần này can hệ tới 141 vấn đề, trong đó có 43 vấn đề sửa đổi về khoa học, 97 nhân tố sửa đổi về nội dung và huỷ bỏ 1 nhân tố. Theo đó, dự thảo Luật đã sửa đổi, bổ sung mức định lượng, mức hình phạt trong các khung hình phạt của một vài nhân tố luật; bỏ Vấn đề 292 luật pháp tội danh cung cấp dịch vụ phi pháp trên mạng máy tính, mạng viễn thông; sửa đổi, bổ sung yếu tố cấu thành của vài tội nhân luật pháp tại 44 điều luật của BLHS năm 2015 để bảo đảm phù hợp với thực tiễn, phục vụ yêu cầu tranh đấu phòng, chống tù nhân. Cụ thể, bổ sung hành vi "cướp phá của nả" tham gia cấu thành tội bạo loạn (Nhân tố 112) để xử lý đối với hành vi lỗi lầm này mà theo BLHS 1999 thì đây là hành vi cấu thành tội hoạt động phỉ; bổ sung các chất ma túy mới phát hiện (chất XLR-11 được tẩm ướp trong cỏ Mỹ và lá KHAT có chứa chất ma túy Cathinone) tham gia cấu thành tù hãm về ma túy; cùng lúc bổ sung qui định về việc xác định hàm lượng để quy ra khối lượng hoặc thể tích các chất ma túy khiến cơ sở vật chất cho việc xử lý hình sự… Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung một vài luật pháp can dự tới người chưa thành niên lỗi lầm và pháp nhân thương mại tội ác.

Ủy ban Tư pháp của Quốc hội họp phiên toàn thể lần thứ ba

Về tuổi chịu nghĩa vụ hình sự, khoản 2, Nhân tố 12 của dự thảo được sửa đổi theo hướng người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu nghĩa vụ hình sự về tù đọng rất hiểm nguy do cố tình hoặc tù đọng khác lạ nghiêm trọng thuộc một trong các tội danh chi tiết được liệt kê tại khoản 2, Nhân tố 12.

Chánh án Tòa án dân chúng Đô thị Hà Nội Nguyễn Hữu Chính nêu thắc mắc về những căn cứ để liệt kê vài tội mà người trong khoảng đủ 14 đến 16 tuổi phải chịu bổn phận hình sự và đề nghị ban soạn thảo khiến cho rõ nội dung này. Đại biểu Nguyễn Đức Sáu đánh giá đây không còn thuần túy là lỗi về kỹ thuật nữa mà thuộc về chế độ hình sự đối với con trẻ. Đại biểu dẫn Luật trẻ em đã luật pháp tại Yếu tố 1: "Trẻ con là người dưới 16 tuổi" nhưng lại phải chịu bổn phận hình sự kể cả những tù hãm ít nguy hiểm, hiểm nguy là trái với nguyên tắc phổ biến từ trước đến nay xuyên suốt các BLHS đặt ra.

Bộ trưởng Tô Lâm đề xuất cân nhắc luật pháp về tuổi chịu bổn phận hình sự để bảo đảm tính phòng ngừa, ngăn chặn tội nhân trong bối cảnh tội nhân trong thanh, thiếu niên đang ở mức báo động như bây chừ. Bộ trưởng nói: "Phải nghĩ đến việc ngăn chặn, ngăn phòng ngừa tội phạm. Tội phạm vị thành niên, tù nhân trong thanh, thiếu niên đang ở mức báo động. Tù đọng từ 18 tới 30 tuổi chiếm đoạt gần 80% số lượng tù đọng. Việc ngăn phòng ngừa tù nhân ở chỗ này rất cần thiết, khác lạ là dưới 18 tuổi".

Cân nhắc thời gian duyệt dự án Luật

Một nhân tố thu được rộng rãi sự thân mật của các đại biểu tại Phiên họp là thời điểm trình Quốc hội để ý chuẩn y dự án Luật. Theo Tờ trình của Chính phủ, Công trình Luật sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai (04 tuần 10/2016).

Dẫn quan điểm của hàng ngũ tìm hiểu về Công trình Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Qui định Nguyễn Văn Luật cho nhân thức,  BLHS 1999 được Quốc hội  cho quan điểm và duyệt đa dạng lần trong thời điểm 7 năm chuẩn bị, khi mà đó, tổng thời gian trong khoảng khi Quốc hội cho ý kiến tới khi chuẩn y BLHS 2015 chỉ khoảng 6 bốn tuần. Đây chính là một trong các nguồn cội chủ chốt dẫn đến sai sót BLHS 2015 và phải sửa đổi, bổ sung vài nhân tố.

Mặt khác, Công trình Luật bao gồm phần nhiều yếu tố can dự đến sửa đổi, bổ sung 141 điều của BLHS 2015 và qua tiếp tục rà soát, Thường trực Ủy ban Tư pháp thấy còn một vài điều luật cần phải xem xét sửa đổi. Đây là điều lớn, liên quan đến điều hành nhà nước chuyên ngành, yên cầu phải có sự phân tích kỹ càng, tham mưu các chuyên gia cả về lý luận và thực tế… vì vậy phải có thời gian, vật chất cần thiết mới làm cho tốt được.

“Để bảo đảm cẩn trọng, hạn chế việc sau khi sửa đổi, bổ sung vẫn còn nhận thấy những sai sót tác động đến tính hợp nhất của BLHS và đảm bảo chất lượng của dự thảo luật. Yêu cầu Ủy ban Tư pháp lên tiếng Ủy ban Thường vụ trình Quốc hội lưu ý cho phép ưng chuẩn Dự án Luật tại 2 kỳ họp”.

Ông Dương Ngọc Hải, Viện trưởng Viện Kiểm sát quần chúng TP. Biển Chí Minh, thành viên Ủy ban Tư pháp cũng đãi đằng thấp thỏm, trong thời điểm ngắn rà soát đã phát hiện sai sót tại 141 yếu tố. Ví như chúng ta có thời điểm dài hơn thì rất có thể còn nhận thấy sơ sót nữa, không giới hạn ở 141 yếu tố. “Phê duyệt ngay tại kỳ họp này có thể chúng ta không im tâm, giả dụ đưa tham gia vận dụng lại tiếp diễn nhận thấy sai sót thì việc sửa càng gian khổ hơn”, ông Hải nêu quan niệm.

Đồng quan niệm, ông Phạm Đình Cúc, Ủy viên Ủy ban Tư pháp nghĩ rằng ví như phê duyệt Dự án Luật tại kỳ họp thứ 2 là quá gấp, không đủ cả về thời điểm và tài năng.

Đương nhiên, Chánh Văn phòng, Ủy viên Túc trực  Ban Lãnh đạo Cách tân Tư pháp Trung ương Trịnh Xuân Toản lại nghĩ là, không nên kéo dài thời điểm duyệt Bộ luật này đến 2 kỳ họp, nhằm đáp ứng đòi hỏi tranh đấu phòng, chống tội phạm.

Tham khảo thêm: váy ngủ gợi cảm đà nẵng