Những ngày ở phố Trà Cang (thị xã Nam Trà My, Quảng Nam) chúng tôi chứng kiến cảnh người dân mang gà trắng ra các điểm bán hàng hóa đổi gà đen để cúng cái chết xấu.
Đổi gà về cúng ma
Chiều mở đầu xuống núi, tại một quán siêu thị nóc Tắk Lăng, thôn 2, thị trấn Trà Cang khách đến tậu hàng nhộn nhịp.
Họ tới đây cơ bản tìm rượu về uống sau một ngày lên nương mệt nhọc. Trong đám người đó, có nhì người đàn bà là chị Hồ Thị Néo và Biển Thị Thiên cầm một con gà đến quán, bộ lông có đốm trắng, đốm tiến thưởng.
Tôi hỏi: Hai người mang tới đổi rượu à? Chị Néo đáp theo kiểu nhát gừng: Không phải. Rượu có làng tìm rồi. Vậy đem gà tới khiến cho gì? Tôi hỏi tiếp. Mình tới đổi gà đem về cúng cái chết xấu.
Nghe vậy, chủ quán chen vào cho hay: Trong làng mới có một tuổi teen ăn lá ngón tự tận, người địa phương mới mai táng lúc chiều. Ở đây ăn lá ngón được họ quan điểm là cái chết xấu. Sau khi đưa vào rừng ma xong, làng yêu cầu làm một cái lễ chặn đường ma về. Lễ vật chỉ một con gà, rượu và một số “đồ nghề” do thầy cúng soạn ra.
Bà Hồ Thị Thiên đổi gà trắng lấy gà đen.
Lần theo câu chuyện, chúng tôi được nhân thức, người xấu số mệnh chung là Đại dương Văn Thá (16 tuổi) con bà Đại dương Thị Quen. Theo lời kể, Thá sắm tới cái chết vì âu sầu, thân phụ đã qua đời, hai mẹ con Thá ở với nhau. Bấy lâu, Thá bị bệnh không làm được công tác gì, hàng ngày ăn bám vào người mẹ. Bi ai tủi phận đau bé bỏng triền miên, Thá ra sau nhà, hái một nắm lá ngón và lấy một ít muối trắng cho tham gia miệng. Thá nằm từ chiều hôm trước, tới trưa hôm sau công chúng mới phát hiện đã tử trận.
Tôi nói: Thá nghĩ lẩn quất thôi mà! Bà Thiên cả quyết: “Trời ơi! Chết xấu chứ chi nữa. Ở đây ăn lá ngón, treo cổ hủ là chết xấu hết. Nó chết do con ma rừng bắt chứ không ai làm cho cả. Mỗi cái chết rứa cả làng phải cúng đó. Mà lễ cúng không phải gà trắng, chỉ cúng gà đen nên chính mình phải đem đi đổi”.
Bà Thiên và Néo đưa gà đen về làm cho lễ cúng đường bịt ma.
Tôi hỏi tiếp: Gà trắng, cũng như gà đen cả thôi, cúng gà nào chẳng được? Bà Thiên đáp: Không được, trong khoảng lâu người Xê Đăng cúng ma xấu phải là gà đen, giờ mình theo rứa. Chỉ một cái lông màu trắng mình cũng không cúng được. Tôi hỏi tiếp: Sao không nuôi gà đen mà cúng lại nuôi gà trắng vậy? Bà Thiên cười: Hắn đẻ ra chính mình có nhân thức mô, mà nuôi rồi đi đổi cũng dễ mà.
Cuộc trao đổi tại quán rất sòng phằng giữa chủ quán và cư dân. Con gà được đưa lên bàn cân, giả dụ trọng lượng thừa ra thì chủ quán trả thêm tiền cho người đổi, còn thiếu người đổi sẽ bù thêm. Người địa phương không quan điểm gà ngon hay dở, chỉ xem xét đến màu lông của con gà.
Trong khoảng bao đời này, người Xê Đăng có tục lệ, người chết xấu có thể bắt người sống. Họ rất sợ con ma sẽ về làng và bắt một bạn nào đó. Hôm Thá chết, người trong làng giục gia chủ hối hả đưa đi chôn cất. Chưa cần mẹ Thá lo thì anh em của Thá cùng đám tuổi teen đã kiếm chiếc chiếu quấn tử thi Thá đưa ra rừng ma. Xong việc, cả làng làm một lễ cúng chặn ma về được đơn vị ngay tại đường đưa Thá ra rừng ma đoạn giáp với làng.
Đám tuổi teen sẵn sàng vật dụng cho lễ cúng ngay đoạn đường đưa Thá vào rừng ma mai táng.
“Chính mình là em gái của mẹ Thá, trong khoảng nhỏ dại tới lớn nó hay đến nhà mình chơi lắm. Giờ phải cúng bịt các con phố nó về để không ai bị ma bắt. Ngoài con gà này thì cần thêm phổ biến rượu lắm để mọi người ngồi uống. Lễ cúng này sẽ giúp mái nhà chính mình không bị ma xấu về bắt người. Bản thân mình làm lễ không cho riêng gia đình mà mong cả được yên ổn ổn để con ma khuấy rối”, chị Néo san sớt.
Người lạ không được tham gia
Lễ cúng ma xấu của người Xê Đăng được tổ đầy đủ lần, cứ nhà này doanh nghiệp đến nhà khác làm. Nhà cúng ngoài tuyến phố, nhà cúng trong nhà. Như lễ cúng chặn mà xấu về làng, sau khi làm cho con gà dứt, cả làng dồn vào một chỗ ra đoạn đường hôm đưa Thá đi an táng làm cho lễ.
Trong khoảng chiều một số bạn teen trong làng chọn nhì cây đót to, mập chưa trổ bông. Mỗi cây chỉ để lại 7 lá, sau đó gấp cho ngắn lại. Trên cây đót, buộc thêm hai lá cây rừng to bằng bàn tay và nhì chùm cây xanh giắt vào thân cây đót. Sau khi kết thúc, họ cắm ngay con đường mòn hôm đưa Thá vào rừng ma và thực hiện lễ cúng.
Thầy cúng tiến hành làm cho lễ
Theo quan điểm của người Xê Đăng, những khách hàng nào chết xấu làng không thương, sau mỗi cái chết phải chặn con đường về làng. Còn những bạn nào không phải chết xấu, làng tìm thùng về mái chôn cất đàng hoàng, không bịt tuyến phố làm gì. Khi hoàn thành các phần chuẩn bị, thầy cúng cầm trên tay một con rựa để gần trán, miệng đọc lầm bầm liên tục bằng tiếng Xê Đăng để khiến cho lễ.
Lúc này, phần nhiều dân chúng trong làng đuổi chúng đi với lý do: Người lạ không được vào đây, mời ra ngoài để cho làng hành lễ. Tôi xin: Cho đứng cách 20m nhìn tham gia được không? Một bạn teen quát: Chẳng ngó nhìn chi hết, cán bộ đi cho. Bà con đã nói rồi, không cho khách hàng nào ngoài làng tham gia cả, đứng từ xa cũng không được.
Người này thanh minh: “Hôm nay làng khiến cho lễ bịt đường ma về, để nó về làng bắt người. Từ đầu năm tới giờ có 2 người chết vì ăn lá ngón rồi. Cứ liên tiếp như ri thì làng hết người mất thôi, làng không muốn mất thêm một nữa mô. Lễ cúng hy vọng dân làng được bình an, ma không về phá rối. Cán bộ là người lạ nếu tham gia con ma bắt thì tội lắm. Mọi người vừa thương cán bộ, vừa thương dân làng đấy”.
Nói xong, người này ngỏ ý thêm: Có một phương pháp muốn vào làng thì cán bộ phải nhập cuộc nhưng nhân tố kiện sáng mai mới ra được khỏi làng. Ví như đặt chân tham gia đây mà không thi hành đúng lễ thức sẽ bị phạt 1 con trâu, 3 con heo và 10 con gà và rượu. Giờ cán bộ chọn cách thức nào? Người này hỏi. Nghe vậy, tôi bảo đồng nghiệp chính mình đi ngay.
Đem chuyện hỏi một chủ quán mua sắm tại đây thì người này kể: Hoàng hậu chồng họ lên đây gần 10 năm sắm sửa, những người trong nóc quá thân quen. Thế nhưng mỗi khi lễ cúng ma xấu họ cũng không cho vào, huống hồ là người lạ như chúng tôi. Bởi họ quan niệm, sự xuất hiện của người khác sẽ không tốt cho làng, phần con mà theo người lạ để làm hại, tương tự làng cũng không muốn. Vì thế, họ kiêng cữ việc này.
Người Xê Đăng uống rượu bằng cốc, thay nước.
Người này kể tiếp: Bí quyết đây mấy năm, khi đang khiến cho tòa tháp các con phố cho người dân, một hôm ống dẫn nước tự chảy trên núi bị hỏng. Người anh nuôi đám người lao động đi sửa thì rủi ro tham gia làng lúc đang cúng ma xấu. Thấy người lạ, cả làng giữ lại không cho ra ngoài, mặc dầu đã cố cắt nghĩa.
“Thấy đi lâu không về, công chúng sợ gặp mặt chuyện không may liền kéo nhau đi sắm. Lần theo tuyến đường ống dẫn nước, khi đến làng thấy quần chúng đang doanh nghiệp lễ cúng, anh nuôi ở trong đó. Biết sự việc, quần chúng xin làng cho anh nuôi về nhưng họ một mực không cho, còn chúng tôi bị đuổi mạnh tay. Vì vậy, tới sáng mai anh nuôi mới trở về trong trạng thái say xỉn. Bởi khi tham gia làng, họ mời uống rượu thâu đêm”, chủ quán này kể.
Nguồn: Đắc Thành (Nông nghiệp VN)
Đọc thêm: váy ngủ nữ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét